Zwyrodnienie stawów a jakość życia - jak sobie radzić?

Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS), znana też jako artoza, charakteryzuje się przewlekłym procesem niszczenia chrząstki stawowej i podchrzęstnej warstwy kostnej, który współistnieje z procesami naprawczymi. Wtórnie może im towarzyszyć proces zapalny błony maziowej. Zwyrodnienie obejmuje wszystkie tkanki stawu, zwłaszcza stawów kolanowych i biodrowych^[1], a także rąk, stóp lub kręgosłupa^[2].

Osoby, które mają zwyrodnienie stawów, najczęściej odczuwają^[3]:

• ból o podłożu mechanicznym, który pojawia się podczas wykonywania ruchu i ustępuje w fazie spoczynku;
• poranną sztywność stawów, która mija po 5-10 minutach od wstania z łóżka;
• ograniczenie ruchomości, która zmniejsza zakres ruchu wykonywanego w stawie.

Niekiedy przy aktywności fizycznej słyszalne są również trzeszczenia stawów związane z tarciem o siebie nierównych powierzchni stawowych^[3].

Wiadomo, że choroba zwyrodnieniowa stawów uznawana jest za przewlekłą i nieuleczalną, ale można podjąć działania, które poprawią jakość życia. Znaczenie mają tu zarówno profilaktyka, jak i odpowiednie metody leczenia.

Dla poprawy jakości życia ważne jest zdiagnozowanie choroby. Na zwyrodnienie narażone są osoby otyłe, z nadwagą, wykonujące ciężką pracę fizyczną lub zbyt intensywnie uprawiające sport, które przeciążają stawy^[2]. Do innych przyczyn tej choroby specjaliści zaliczają także predyspozycje genetyczne, zaburzenia metaboliczne, nieprawidłowości w budowie stawu oraz osłabienie mięśni, które go otaczają^[3].

Podstawą diagnostyki zmian zwyrodnieniowych stawów jest wywiad z pacjentem oraz badania obrazowe np. RTG, tomografia komputerowa, USG lub rezonans magnetyczny. Jeżeli w stawie zbiera się płyn, zalecane jest wykonanie punkcji^[3].

W przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów istnieje kilka metod leczenia, w tym farmakoterapia. Środki farmakologiczne stosuje się po to, żeby zmniejszyć ból oraz stan zapalny. Mogą być przyjmowane doustnie np. lek przeciwbólowy paracetamol lub w formie domięśniowej^[1]. Często też wykorzystuje się preparaty, takie jak Diky 4% do stosowania miejscowego, czyli zewnętrznie na skórę. Spray zawiera diklofenak - substancję o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym, która należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ)^[4].

W poprawie jakości życia przy chorobie zwyrodnieniowej stawów bardzo ważna jest fizykoterapia i fizjoterapia, a wśród nich^[1,4,5]:

• ćwiczenia kinezyterapeutyczne, w tym gimnastyka pod okiem wykwalifikowanych fizjoterapeutów;
• krioterapia (leczenie zimnem) np. okłady z lodu;
• termoterapia, czyli leczenie ciepłem np. zabiegi ultradźwiękowe, parafinowe, z użyciem strumienia ciepłego powietrza;
• wykorzystanie pomocy ortopedycznych oraz sprzętu ułatwiający poruszanie się i samoobsługę.

By zatrzymać zwyrodnienie stawów, trzeba zapobiegać ich nadmiernemu obciążaniu oraz wprowadzić zmiany w stylu życia. W działaniach profilaktycznych niezwykle istotne mogą okazać się m.in.^[2]:

• codzienna aktywność fizyczna np. marsz, pływanie, jazda na rowerze przez 20-30 minut dziennie;
• dbanie o higienę narządu ruchu np. robienie regularnych przerw w pracy na tzw. rozruszanie się, uważanie na przeciążenie stawów, umiejętne podnoszenie ciężkich rzeczy;
• leczenie wszelkich urazów, zwichnięć lub złamań;
• utrzymanie prawidłowej masy ciała;
• leczenie i kontrolowanie innych chorób przewlekłych np. reumatoidalnego zapalenia stawów, nadciśnienia, otyłości lub cukrzycy typu 2.

Przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia lub przyjmowania leków niezwykle ważna jest konsultacja z lekarzem oraz z doświadczonym fizjoterapeutą, lub rehabilitantem. Specjaliści ocenią stan pacjenta i zalecą najlepsze podejście lecznicze w danym przypadku.

Artykuł na zlecenie marki Diky

1. Sierakowska M. i in., Problemy zdrowotne pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów i ich wpływ na jakość życia uwarunkowaną stanem zdrowia, Reumatologia 2010; 48, 6: 372-379.

2. Szczepaniak W., Choroba zwyrodnieniowa stawów: jak opóźnić jej rozwój, Serwis Zdrowie, 2020, witryna internetowa: https://zdrowie.pap.pl/ruch/choroba-zwyrodnieniowa-stawow-jak-opoznic-jej-rozwoj (dostęp: 09.09.2025).

3. Guła Z., Korkosz M., Choroba zwyrodnieniowa stawów (artoza), Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2017, witryna internetowa: (dostęp: 09.09.2025).

4. Witryna internetowa: https://www.dikyspray.pl/

5. Romanowski W. i in., Choroba zwyrodnieniowa stawów - aktualne standardy leczenia, Forum Reumatol. 2016, tom 2, nr 2, 52-57, Via Medica ISSN 2450-308.